Wydany w 1892 roku w Opolu z inicjatywy Związku Kupców w Gliwicach, spis firm z Górnego Śląska doktora Richarda Stegemanna – Oberschlesisches Firmen und Adressbuch, dostarcza cennych informacji.

Pierwsza z nich to lista przedsiębiorców prowadzących swoje interesy w danej miejscowości pod koniec XIX wieku. Druga to niezliczona ilość reklam. Natomiast nie mniej ciekawe są także zestawienia danych statystycznych z regionu, takich jak np. ilość przedsiębiorców z podziałem na branże w obrębie powiatów.

W pierwszej kolejności przeniosłem spis firm z miejscowości powiatu rybnickiego – Loslau, czyli dobrze nam znany Wodzisław Śląski.¹ Ta lista była po prostu najkrótsza :) To samo chcę jeszcze zrealizować dla Rybnika i Żor.

Wróćmy jednak do Loslau. Wikipedia podaje, że w roku 1892 Wodzisław zamieszkiwało nieco ponad 2500 osób, dla porównania na rok 1890 Rybnik zamieszkiwało ponad 5100 osób. Mimo to, wśród wodzisławskich mieszkańców, znajdziemy również zamożnych przedsiębiorców.

Spis firm Loslau (Kreis Rybnik) 1892 – Tabela

Poniżej znajduje się rozczytana tabela z zapisu pismem gotyckim dla miejscowości Wodzisław Śląski – ówcześnie Loslau.

Niektóre z zastosowanych skrótów, które znalazły się w materiale źródłowym: ww. – wdowiec (witwer); wwe. – wdowa (witwe); geb. – z domu (geboren).

Wybrane historie

Każda z wymienionych osób to historia nie tylko prowadzenia biznesu pod koniec XIX wieku, ale także historia rodzinna i życiowa. Nie raz zakończona w sposób brutalny.

Jednak skupmy się dosłownie na paru wybranych nazwiskach. Zdecydowanie wymagają one głębszego opracowania, ale tutaj niech będą delikatnym dopełnieniem powyższej tabeli.

Alexander Adler

Sklep z tkaninami Alexandra Adlera został uwieczniony na wodzisławskich pocztówkach. Na jednej przedstawiającej część rynku, a na drugiej na zdjęciu grupowym. Sklep znajdował się on w kamienicy oznaczonej na szyldzie numerem 26 (kamienica po prawej).

Ignatz Frank

Trudno mi też pominąć aptekarza Ignatza Franka. Może dlatego, że blog, który śledzę, a prowadzony jest przez znajomego archeologa Radosława Zdaniewicza. Radosław wspomniał o Ignatzu w swoim wpisie Butelka z historią. To też z jego strony pochodzi zaprezentowana butelka.

Ignatz Frank urodził się 23 kwietnia 1844 roku w Sułkowie (wieś pomiędzy Głubczycami, a Baborowem). W Wodzisławiu zamieszkał w kwietniu 1882 roku, zakupił dom, w którym znajdowała się apteka założona przez Karla Śliwę (Schliwa).

Swoją przysięgę aptekarską złożył 10 czerwca 1882 roku w Rybniku. Ciężko stwierdzić jednak kiedy konkretnie rozpoczął swoją działalność, natomiast prowadził ją do swojej śmierci 27 lutego 1913 roku.

Warto zapoznać się z artykułem Historia Zapisana W Butelce, który został wydany na łamach Gazety Wodzisławskiej.

Markus Katz

Markus Katz urodził się w 1835 roku i był najstarszym synem wodzisławskiego browarnika Izraela Katza. W 1863 roku ojciec odstąpił browar synowi za 4500 talarów. Markus zmarł 21 sierpnia 1888 roku, a jego browar odziedziczył syn Adolf.

Browar funkcjonował do początku XX wieku, co zostało uwiecznione na powyższej pocztówce z około 1914 roku. Widoczna jest kamienica (Rynek 2-4) wzniesiona przez Israela Katza. To na jej zapleczu funkcjonował browar i słodownia.³ Na fasadzie budynku wyraźnie widoczny szyld “Bier-Brauerei von M. Katz”.

Salomon Reich

Całkiem świeże odkrycie wiąże się z żydowskim destylatorem i właścicielem fabryki likierów – Salomonem Reich. Co prawda cała rodzina parała się prowadzeniem biznesów. Jego brat Karl prowadził browar i hotel. Browarnikiem był także dziadek Louis. Pradziadek Mojżesz również wiązał handlowe interesy z Wodzisławiem.

Salamon na tyłach nieistniejącej już kamienicy przy Rynku 13 prowadził swoją fabrykę. Kamienica była majątkiem rodzinnym i w tym też domu jego żona urodziła czwarte dziecko – Wandę.

Salamon zmarł rok po wydaniu spisu firm. Dokładnie 5 czerwca 1893 roku, przeżywając niecałe 47 lat.⁴

Natomiast córka, Wanda Treumann to późniejsza gwiazda kina z początku XX wieku. Urodziła się 7 listopada 1883 roku w Wodzisławiu Śląskim. Była jedną z największych gwiazd filmu Cesarstwa Niemieckiego i wczesnej Republiki Weimarskiej. Zmarła jednak daleko od rodzinnego miasta w Melbourne (Australia) w 1963 roku.⁵

Zakończenie

Większych i mniejszych historii o poszczególnych przedsiębiorcach możemy mnożyć.
Może akurat ktoś zainspiruje się jedną z wymienionych postaci? Kto wie, ale trzymam kciuki :)

—

Źródła:

• 1. „Oberschlesisches Firmen und Adressbuch”, Stegemann, Dr. Hrsg., Georg Maske, Oppeln, 1892 r., s. 108-109
• 2. Das Bundesarchiv – Memorial Book na dzień 06.12.2025 r.
• 3. „Historia Warzona Piwem – Rzecz o browarach Wodzisławia Śląskiego”, Sławomir Kulpa, Wodzisław Śląski, 2016 r.
• 4. Wanda Treumann – wodzisławska gwiazda na dzień 06.12.2025 r.
• 5. Wikipedia – Wanda Treumann na dzień 06.12.2025 r.
• Zdjęcie główne pochodzi ze zbiorów Śląskiej Biblioteki Cyfrowej, Eine kleine Stadt, Loslau, Kr. Rybnik na dzień 06.12.2025 r.

Może Cię zainteresować:

Rybnik – schron przy rondzie Lievin (Materiał w TVP) Rybnik – Zmiana nazw ulic w 1922 roku Rybnik na pocztówkach z PRL (cz. 1) Rybnik na pocztówkach z PRL (cz. 2) Rybnik – Wyścigi Motocyklowe w 1933 r. Rybnik – Ring (pierzeja wschodnia)